मराठी भाषा शिकताना किंवा शाळेच्या अभ्यासासाठी महिन्यांची नावे मराठीत (Months Name in Marathi) जाणून घेणे खूप गरजेचे आहे. मग तुम्ही विद्यार्थी असा, पालक असा, किंवा मराठी भाषा नव्याने शिकत असा — महिन्यांची नावे ही सगळ्यात बेसिक आणि महत्त्वाची गोष्ट आहे.
मराठीत दोन प्रकारचे कॅलेंडर वापरले जातात — एक म्हणजे आपलं रोजचं इंग्रजी (Gregorian) कॅलेंडर, आणि दुसरं म्हणजे पारंपरिक हिंदू मराठी कॅलेंडर (शालिवाहन शक). दोन्हींचे महिने वेगवेगळे असतात आणि दोन्ही महत्त्वाचे आहेत.
या लेखात तुम्हाला 12 Months Name in Marathi (मराठी महिन्यांची नावे) — इंग्रजी आणि मराठी दोन्ही कॅलेंडरनुसार — सोप्या टेबल फॉरमॅटमध्ये मिळतील. सोबतच हिंदी अर्थ, उच्चार, ऋतूंनुसार वर्गीकरण आणि काही मजेदार तथ्यही दिले आहेत. चला तर मग सुरू करूया!
इंग्रजी महिन्यांची नावे मराठीत – Complete List 📋
ही यादी आपल्या रोजच्या वापरातल्या इंग्रजी (Gregorian) कॅलेंडरच्या 12 महिन्यांची आहे. प्रत्येक महिन्याचे मराठी नाव, उच्चार आणि हिंदी/English अर्थ दिला आहे.
| क्र. | मराठी नाव | Roman (Pronunciation) | हिंदी/English अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | जानेवारी | Jaanewari | जनवरी / January |
| 2 | फेब्रुवारी | Februwari | फरवरी / February |
| 3 | मार्च | March | मार्च / March |
| 4 | एप्रिल | April | अप्रैल / April |
| 5 | मे | Me | मई / May |
| 6 | जून | June | जून / June |
| 7 | जुलै | Julai | जुलाई / July |
| 8 | ऑगस्ट | August | अगस्त / August |
| 9 | सप्टेंबर | September | सितंबर / September |
| 10 | ऑक्टोबर | October | अक्टूबर / October |
| 11 | नोव्हेंबर | November | नवंबर / November |
| 12 | डिसेंबर | December | दिसंबर / December |
टीप: मराठीत इंग्रजी महिन्यांचं स्पेलिंग थोडं वेगळं असतं — जसे की “जानेवारी” (जनवरी नाही) आणि “फेब्रुवारी” (फरवरी नाही). हे मराठी उच्चाराप्रमाणे लिहिलेले आहे.
मराठी पारंपरिक (हिंदू) कॅलेंडरचे महिने 🙏
इंग्रजी महिन्यांव्यतिरिक्त, मराठी संस्कृतीत शालिवाहन शक कॅलेंडरचे महिने अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. सण-उत्सव, व्रत-वैकल्ये, मुहूर्त — सगळं या कॅलेंडरनुसार ठरतं. हे कॅलेंडर चैत्र महिन्यापासून सुरू होतं, जे साधारणपणे मार्च-एप्रिलमध्ये येतं. गुढीपाडवा हा मराठी नववर्षाचा पहिला दिवस या कॅलेंडरनुसारच ठरतो.
| क्र. | मराठी महिना | Roman (Pronunciation) | हिंदी समकक्ष | English Approximate |
|---|---|---|---|---|
| 1 | चैत्र | Chaitra | चैत्र | March – April |
| 2 | वैशाख | Vaishakh | वैशाख / बैसाख | April – May |
| 3 | ज्येष्ठ | Jyeshtha | ज्येष्ठ / जेठ | May – June |
| 4 | आषाढ | Aashaadh | आषाढ़ | June – July |
| 5 | श्रावण | Shravan | श्रावण / सावन | July – August |
| 6 | भाद्रपद | Bhadrapad | भाद्रपद / भादों | August – September |
| 7 | आश्विन | Ashwin | आश्विन / क्वार | September – October |
| 8 | कार्तिक | Kartik | कार्तिक | October – November |
| 9 | मार्गशीर्ष | Margashirsh | मार्गशीर्ष / अगहन | November – December |
| 10 | पौष | Paush | पौष | December – January |
| 11 | माघ | Maagh | माघ | January – February |
| 12 | फाल्गुन | Falgun | फाल्गुन | February – March |
लक्षात ठेवा: प्रत्येक मराठी/हिंदू महिन्यात दोन पक्ष असतात — शुक्ल पक्ष (चंद्र वाढतो) आणि कृष्ण पक्ष (चंद्र कमी होतो). मराठी कॅलेंडरमध्ये महिना शुक्ल प्रतिपदेपासून सुरू होतो.
Also Read: नक्षत्रांची नावे मराठीत
इंग्रजी आणि मराठी महिन्यांची तुलना – Side by Side 🔄
बरेच विद्यार्थी आणि वाचक हे जाणून घेऊ इच्छितात की इंग्रजी कॅलेंडरचा कोणता महिना मराठी कॅलेंडरच्या कोणत्या महिन्याला जवळपास येतो. ही तुलना तुम्हाला दोन्ही कॅलेंडर एकत्र समजून घेण्यासाठी मदत करेल.
| क्र. | English Month | मराठी (English) | मराठी (पारंपरिक) |
|---|---|---|---|
| 1 | January | जानेवारी | पौष – माघ |
| 2 | February | फेब्रुवारी | माघ – फाल्गुन |
| 3 | March | मार्च | फाल्गुन – चैत्र |
| 4 | April | एप्रिल | चैत्र – वैशाख |
| 5 | May | मे | वैशाख – ज्येष्ठ |
| 6 | June | जून | ज्येष्ठ – आषाढ |
| 7 | July | जुलै | आषाढ – श्रावण |
| 8 | August | ऑगस्ट | श्रावण – भाद्रपद |
| 9 | September | सप्टेंबर | भाद्रपद – आश्विन |
| 10 | October | ऑक्टोबर | आश्विन – कार्तिक |
| 11 | November | नोव्हेंबर | कार्तिक – मार्गशीर्ष |
| 12 | December | डिसेंबर | मार्गशीर्ष – पौष |
मराठी पारंपरिक महिने चंद्राच्या कलांनुसार (चांद्रमान) असल्यामुळे ते इंग्रजी महिन्यांशी पूर्णपणे जुळत नाहीत. म्हणून वरच्या टेबलमध्ये दोन-दोन मराठी महिने दिले आहेत.
ऋतूंनुसार मराठी महिन्यांचे वर्गीकरण 🌦️
भारतीय कॅलेंडरनुसार वर्षात सहा ऋतू असतात आणि प्रत्येक ऋतूत दोन महिने येतात. हे वर्गीकरण शेतकऱ्यांसाठी, सणांसाठी आणि निसर्ग समजून घेण्यासाठी फार उपयोगी आहे. मराठी राशींची नावे जशा महत्त्वाच्या आहेत, तसंच ऋतूंनुसार महिने जाणून घेणंही तितकंच उपयुक्त आहे.
| क्र. | ऋतू (Season) | मराठी महिने | English Approximate |
|---|---|---|---|
| 1 | वसंत ऋतू (Spring) | चैत्र, वैशाख | March – May |
| 2 | ग्रीष्म ऋतू (Summer) | ज्येष्ठ, आषाढ | May – July |
| 3 | वर्षा ऋतू (Monsoon) | श्रावण, भाद्रपद | July – September |
| 4 | शरद ऋतू (Autumn) | आश्विन, कार्तिक | September – November |
| 5 | हेमंत ऋतू (Pre-winter) | मार्गशीर्ष, पौष | November – January |
| 6 | शिशिर ऋतू (Winter) | माघ, फाल्गुन | January – March |
Also Read: ग्रहांची नावे मराठीत
मराठी महिने आणि प्रमुख सण-उत्सव 🎉
मराठी कॅलेंडरचे महिने आणि सण यांचा खूप जवळचा संबंध आहे. कोणत्या महिन्यात कोणता सण येतो हे जाणून घेतलं, तर मराठी संस्कृती अजून चांगल्या प्रकारे समजते. जसं गणपतीची नावे जाणून घेणं गणेशोत्सवात आवश्यक आहे, तसंच महिन्यांनुसार सणांची माहिती असणंही महत्त्वाचं आहे.
| क्र. | मराठी महिना | प्रमुख सण/उत्सव | Roman |
|---|---|---|---|
| 1 | चैत्र | गुढीपाडवा, रामनवमी | Chaitra |
| 2 | वैशाख | अक्षय्य तृतीया, परशुराम जयंती | Vaishakh |
| 3 | ज्येष्ठ | वटपौर्णिमा, एरंडोल एकादशी | Jyeshtha |
| 4 | आषाढ | आषाढी एकादशी (पंढरपूर वारी) | Aashaadh |
| 5 | श्रावण | नागपंचमी, रक्षाबंधन, गोकुळाष्टमी | Shravan |
| 6 | भाद्रपद | गणेशोत्सव, ऋषिपंचमी, अनंत चतुर्दशी | Bhadrapad |
| 7 | आश्विन | नवरात्री, दसरा | Ashwin |
| 8 | कार्तिक | दिवाळी, भाऊबीज, तुलसी विवाह | Kartik |
| 9 | मार्गशीर्ष | दत्त जयंती, गीता जयंती | Margashirsh |
| 10 | पौष | मकरसंक्रांती (पौष/माघ सीमेवर) | Paush |
| 11 | माघ | माघी पौर्णिमा, महाशिवरात्री | Maagh |
| 12 | फाल्गुन | होळी, रंगपंचमी, शिमगा | Falgun |
मराठी महिन्यांचे दिवस (पक्ष आणि तिथी) 🌙
मराठी कॅलेंडर चांद्रमान (चंद्रावर आधारित) पद्धतीने चालते. त्यामुळे इंग्रजी कॅलेंडरसारखे 28, 30, 31 दिवस नसतात. प्रत्येक महिन्यात दोन पक्ष असतात आणि प्रत्येक पक्षात 15 तिथी असतात.
| क्र. | पक्ष/तिथी | मराठी नाव | Roman | English Meaning |
|---|---|---|---|---|
| 1 | शुक्ल पक्ष | शुक्ल पक्ष | Shukla Paksha | Waxing Moon (Bright Half) |
| 2 | कृष्ण पक्ष | कृष्ण पक्ष | Krishna Paksha | Waning Moon (Dark Half) |
| 3 | प्रतिपदा | प्रतिपदा | Pratipada | 1st day (Tithi) |
| 4 | द्वितीया | द्वितीया | Dwitiya | 2nd day |
| 5 | तृतीया | तृतीया | Tritiya | 3rd day |
| 6 | चतुर्थी | चतुर्थी | Chaturthi | 4th day |
| 7 | पंचमी | पंचमी | Panchami | 5th day |
| 8 | षष्ठी | षष्ठी | Shashthi | 6th day |
| 9 | सप्तमी | सप्तमी | Saptami | 7th day |
| 10 | अष्टमी | अष्टमी | Ashtami | 8th day |
| 11 | नवमी | नवमी | Navami | 9th day |
| 12 | दशमी | दशमी | Dashami | 10th day |
| 13 | एकादशी | एकादशी | Ekadashi | 11th day |
| 14 | द्वादशी | द्वादशी | Dwadashi | 12th day |
| 15 | त्रयोदशी | त्रयोदशी | Trayodashi | 13th day |
| 16 | चतुर्दशी | चतुर्दशी | Chaturdashi | 14th day |
| 17 | पौर्णिमा | पौर्णिमा | Pournima | Full Moon (15th – शुक्ल) |
| 18 | अमावास्या | अमावास्या | Amavasya | New Moon (15th – कृष्ण) |
Also Read: शरीराच्या अवयवांची नावे मराठीत
आठवड्यातील दिवसांची नावे मराठीत 📆
महिन्यांसोबतच आठवड्यातील दिवसांची नावे मराठीत जाणून घेणेही तितकेच गरजेचे आहे. शाळेत, ऑफिसमध्ये किंवा रोजच्या बोलण्यात हे नेहमी लागतात.
| क्र. | मराठी नाव | Roman (Pronunciation) | हिंदी नाव | English Name |
|---|---|---|---|---|
| 1 | सोमवार | Somvar | सोमवार | Monday |
| 2 | मंगळवार | Mangalvar | मंगलवार | Tuesday |
| 3 | बुधवार | Budhvar | बुधवार | Wednesday |
| 4 | गुरुवार | Guruvar | गुरुवार / बृहस्पतिवार | Thursday |
| 5 | शुक्रवार | Shukravar | शुक्रवार | Friday |
| 6 | शनिवार | Shanivar | शनिवार | Saturday |
| 7 | रविवार | Ravivar | रविवार | Sunday |
मराठीत आठवड्याला “आठवडा” म्हणतात — “आठ” (8) शब्दावरून आलेलं नाव, पण त्यात 7 दिवस असतात! हे जरा गमतीशीर आहे ना?
मुलांसाठी सोपी मराठी महिन्यांची यादी (Easy Chart) 👧👦
लहान मुलांना महिन्यांची नावे पाठ करणं सोपं व्हावं म्हणून ही simplified यादी दिली आहे. जर तुम्ही तुमच्या मुलाचे किंवा मुलीचे मराठी नाव शोधत असाल, तर त्यासोबतच त्यांना मराठी महिनेही शिकवा — हे शालेय जीवनात खूप उपयोगी पडतं.
| क्र. | English | मराठी | सोपा उच्चार |
|---|---|---|---|
| 1 | January | जानेवारी | जा-ने-वा-री |
| 2 | February | फेब्रुवारी | फेब्-रु-वा-री |
| 3 | March | मार्च | मार्च |
| 4 | April | एप्रिल | ए-प्रि-ल |
| 5 | May | मे | मे |
| 6 | June | जून | जून |
| 7 | July | जुलै | जु-लै |
| 8 | August | ऑगस्ट | ऑ-गस्ट |
| 9 | September | सप्टेंबर | सप्-टें-बर |
| 10 | October | ऑक्टोबर | ऑक्-टो-बर |
| 11 | November | नोव्हेंबर | नो-व्हें-बर |
| 12 | December | डिसेंबर | डि-सें-बर |
पारंपरिक महिने लक्षात ठेवण्यासाठी ओळ:
“चै वै ज्ये आ श्रा भा, आ का मा पौ मा फा”
(चैत्र, वैशाख, ज्येष्ठ, आषाढ, श्रावण, भाद्रपद, आश्विन, कार्तिक, मार्गशीर्ष, पौष, माघ, फाल्गुन)
Also Read: अंकांची नावे मराठीत
मराठी महिन्यांबद्दल रोचक तथ्य 🤔
-
मराठी नवीन वर्ष चैत्र महिन्यात सुरू होते — गुढीपाडव्याला. हा दिवस साधारणपणे मार्च-एप्रिलमध्ये येतो. इंग्रजी कॅलेंडरसारखे जानेवारीत नाही!
-
श्रावण हा सगळ्यात “पवित्र” मानला जाणारा महिना आहे. या महिन्यात अनेक व्रते, सण आणि उत्सव असतात. भगवान शिवाची 108 नावे या महिन्यात विशेष पठण केली जातात.
-
मराठी कॅलेंडरला “शालिवाहन शक” म्हणतात. हे सातवाहन राजा शालिवाहनाने सुरू केलं असं मानलं जातं. भारत सरकारचे अधिकृत राष्ट्रीय कॅलेंडरही शक संवत्सरावर आधारित आहे.
-
अधिक महिना (अधिक मास): मराठी कॅलेंडरमध्ये दर 2-3 वर्षांनी एक अतिरिक्त महिना जोडला जातो, ज्याला “अधिक महिना” किंवा “मलमास” म्हणतात. हे चांद्र आणि सौर वर्षातील फरक भरून काढण्यासाठी केले जाते.
-
“जानेवारी” हा शब्द मूळ पोर्तुगीज “Janeiro” वरून आला आहे, इंग्रजी “January” वरून नाही! मराठीवर पोर्तुगीज भाषेचा मोठा प्रभाव आहे कारण पोर्तुगीज व्यापाऱ्यांनी गोवा आणि कोकण किनारपट्टीवर अनेक वर्षे राज्य केले.
-
भाद्रपद महिना गणेशभक्तांसाठी सगळ्यात खास आहे. या महिन्यात गणेशोत्सव साजरा होतो — दीड दिवस ते 10 दिवसांपर्यंत. गणपती मंडळांची नावे शोधणाऱ्यांसाठी हा महिना म्हणजे उत्साहाचा काळ!
-
कार्तिक महिन्यातील दिवाळी ही मराठी संस्कृतीतील सगळ्यात मोठी सुट्टी आहे. या काळात वसुबारस, धनत्रयोदशी, नरक चतुर्दशी, लक्ष्मीपूजन, पाडवा (बलिप्रतिपदा) आणि भाऊबीज असे सलग पाच दिवस साजरे केले जातात.
Conclusion ✨
या लेखात आपण इंग्रजी (Gregorian) कॅलेंडरचे 12 महिने मराठीत, पारंपरिक हिंदू/मराठी कॅलेंडरचे 12 महिने, ऋतूंनुसार वर्गीकरण, प्रमुख सण-उत्सव, तिथी-पक्ष आणि आठवड्यातील दिवसांची नावे — सगळं एकाच ठिकाणी पाहिलं. ही माहिती विद्यार्थ्यांसाठी, मुलांसाठी, पालकांसाठी आणि मराठी भाषा शिकणाऱ्या प्रत्येकासाठी उपयुक्त आहे.
हा लेख आवडला असेल तर बुकमार्क करा आणि मित्र-मैत्रिणींसोबत शेअर करा. रंगांची नावे मराठीत, पक्ष्यांची नावे मराठीत आणि फळांची नावे मराठीत अशा इतर उपयुक्त यादीसुद्धा नक्की वाचा!