Body Parts Name in Marathi | शरीराच्या अवयवांची नावे

मराठी भाषा शिकणं असो, शाळेचा अभ्यास असो, किंवा लहान मुलांना शरीराच्या अवयवांची ओळख करून देणं असो — शरीराच्या अंगांची नावे मराठीत (Body Parts Name in Marathi) जाणून घेणं खूप गरजेचं आहे. बरेच लोक हिंदी किंवा इंग्रजी मध्ये body parts सहज सांगतात, पण मराठीत विचारलं तर अडखळतात. हा लेख खास अशा लोकांसाठी आहे!

ही आमची मुख्य यादी आहे ज्यात तुम्हाला शरीराच्या सर्व महत्त्वाच्या अवयवांची मराठी, Roman, आणि हिंदी-English नावे एकत्र मिळतील. ही लिस्ट शाळेतल्या मुलांपासून ते competitive exams ची तयारी करणाऱ्यांपर्यंत सगळ्यांना कामाची आहे.

क्र.	मराठी नाव	Roman (Pronunciation)	हिंदी / English अर्थ
1	डोके	Doke	सिर / Head
2	केस	Kes	बाल / Hair
3	कपाळ	Kapaal	माथा / Forehead
4	डोळा	Dola	आँख / Eye
5	नाक	Naak	नाक / Nose
6	कान	Kaan	कान / Ear
7	तोंड	Tond	मुँह / Mouth
8	ओठ	Oth	होंठ / Lip
9	जीभ	Jeebh	जीभ / Tongue
10	दात	Daat	दाँत / Tooth
11	हनुवटी	Hanuvati	ठुड्डी / Chin
12	गाल	Gaal	गाल / Cheek
13	भुवई	Bhuvai	भौंह / Eyebrow
14	पापणी	Paapni	पलक / Eyelid
15	मान	Maan	गर्दन / Neck
16	खांदा	Khaanda	कंधा / Shoulder
17	छाती	Chhaati	छाती / Chest
18	पाठ	Paath	पीठ / Back
19	पोट	Pot	पेट / Stomach
20	कंबर	Kambar	कमर / Waist
21	हात	Haat	हाथ / Hand
22	बोट	Bot	उँगली / Finger
23	अंगठा	Angtha	अंगूठा / Thumb
24	तळहात	Talhaat	हथेली / Palm
25	मनगट	Mangat	कलाई / Wrist
26	कोपर	Kopar	कोहनी / Elbow
27	बाहू	Baahu	भुजा / Arm
28	नख	Nakh	नाखून / Nail
29	पाय	Paay	पैर / Leg
30	गुडघा	Gudgha	घुटना / Knee
31	पाऊल	Paul	पैर का पंजा / Foot
32	टाच	Taach	एड़ी / Heel
33	घोटा	Ghota	टखना / Ankle
34	पायाचे बोट	Paayache Bot	पैर की उँगली / Toe
35	हृदय	Hruday	दिल / Heart
36	मेंदू	Mendu	दिमाग / Brain
37	फुफ्फुस	Phuphphus	फेफड़ा / Lung
38	यकृत	Yakrut	जिगर / Liver
39	मूत्रपिंड	Mutraapind	गुर्दा / Kidney
40	त्वचा	Tvacha	त्वचा / Skin
41	रक्त	Rakta	खून / Blood
42	हाड	Haad	हड्डी / Bone
43	शीर	Sheer	नस / Vein
44	स्नायू	Snaayu	माँसपेशी / Muscle
45	पोटरी	Potri	पिंडली / Calf
46	मांडी	Maandi	जाँघ / Thigh
47	नाभी	Naabhi	नाभि / Navel
48	दाढी	Daadhi	दाढ़ी / Beard
49	मिशा	Misha	मूँछ / Moustache
50	बगल	Bagal	बगल / Armpit
51	छातीचा पिंजरा	Chhaaticha Pinjara	पसली का पिंजरा / Rib Cage
52	पापुद्रा	Paapudra	पलक / Eyelash
53	नाकपुडी	Naakpudi	नथुना / Nostril
54	टाळू	Taalu	तालु / Palate
55	जबडा	Jabda	जबड़ा / Jaw
56	मणका	Manka	रीढ़ की हड्डी / Spine/Vertebra
57	कवटी	Kavti	खोपड़ी / Skull
58	जठर	Jathar	आमाशय / Stomach (organ)
59	आतडे	Aatde	आँत / Intestine
60	प्लीहा	Pleeha	तिल्ली / Spleen

Also Read: फळांची नावे मराठीत – Fruits Name in Marathi

डोक्याचे व चेहऱ्याचे अवयव 🧑‍🦰

डोके आणि चेहरा हे शरीराचे सर्वात महत्त्वाचे भाग आहेत. लहान मुलांना सर्वात आधी चेहऱ्याचे अवयव शिकवले जातात. चला तर या भागांची मराठी नावे बघूया.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	डोके	Doke	Head / सिर
2	केस	Kes	Hair / बाल
3	कपाळ	Kapaal	Forehead / माथा
4	डोळा	Dola	Eye / आँख
5	भुवई	Bhuvai	Eyebrow / भौंह
6	पापणी	Paapni	Eyelid / पलक
7	पापुद्रा	Paapudra	Eyelash / बरौनी
8	नाक	Naak	Nose / नाक
9	नाकपुडी	Naakpudi	Nostril / नथुना
10	कान	Kaan	Ear / कान
11	गाल	Gaal	Cheek / गाल
12	तोंड	Tond	Mouth / मुँह
13	ओठ	Oth	Lip / होंठ
14	जीभ	Jeebh	Tongue / जीभ
15	दात	Daat	Tooth / दाँत
16	हनुवटी	Hanuvati	Chin / ठुड्डी
17	जबडा	Jabda	Jaw / जबड़ा
18	टाळू	Taalu	Palate / तालु

जसं तुम्ही रंगांची नावे मराठीत शिकता, तसंच चेहऱ्याच्या अवयवांची नावे शिकणं मुलांसाठी खूप मजेशीर असतं!

हाताचे अवयव ✋

हात हा शरीराचा सर्वात जास्त वापरला जाणारा भाग आहे. हाताच्या प्रत्येक भागाला मराठीत वेगळं नाव आहे. मुलांना हे शिकवताना त्यांचा स्वतःचा हात दाखवून शिकवा — लगेच लक्षात राहतं!

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	हात	Haat	Hand / हाथ
2	बोट	Bot	Finger / उँगली
3	अंगठा	Angtha	Thumb / अंगूठा
4	तळहात	Talhaat	Palm / हथेली
5	मनगट	Mangat	Wrist / कलाई
6	कोपर	Kopar	Elbow / कोहनी
7	बाहू	Baahu	Arm / भुजा
8	नख	Nakh	Nail / नाखून
9	खांदा	Khaanda	Shoulder / कंधा
10	बगल	Bagal	Armpit / बगल
11	मूठ	Muth	Fist / मुट्ठी
12	करंगळी	Karangli	Little Finger / छोटी उँगली

Also Read: भाज्यांची नावे मराठीत – Vegetable Names in Marathi

पायाचे अवयव 🦶

पायाच्या अवयवांची मराठी नावे अनेकदा लोकांना माहीत नसतात. “घोटा” किंवा “पोटरी” सारखे शब्द बऱ्याच जणांना नवीन वाटतात. चला ही नावे एकदा नीट बघूया.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	पाय	Paay	Leg / पैर
2	गुडघा	Gudgha	Knee / घुटना
3	मांडी	Maandi	Thigh / जाँघ
4	पोटरी	Potri	Calf / पिंडली
5	घोटा	Ghota	Ankle / टखना
6	पाऊल	Paul	Foot / पंजा
7	टाच	Taach	Heel / एड़ी
8	पायाचे बोट	Paayache Bot	Toe / पैर की उँगली
9	पायाचा तळवा	Paayacha Talva	Sole / तलवा
10	पायाचे नख	Paayache Nakh	Toenail / पैर का नाखून

शरीराचे धड व मध्य भाग 🫁

छाती, पाठ, पोट, कंबर — हे सगळे शरीराच्या मध्य भागात येतात. या भागांची मराठी नावे दैनंदिन बोलण्यात खूप वापरली जातात.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	छाती	Chhaati	Chest / छाती
2	पाठ	Paath	Back / पीठ
3	पोट	Pot	Stomach / पेट
4	कंबर	Kambar	Waist / कमर
5	नाभी	Naabhi	Navel / नाभि
6	मान	Maan	Neck / गर्दन
7	छातीचा पिंजरा	Chhaaticha Pinjara	Rib Cage / पसली
8	मणका	Manka	Spine / रीढ़
9	खांदा	Khaanda	Shoulder / कंधा
10	कवटी	Kavti	Skull / खोपड़ी

जसे तुम्ही शरीराचे बाहेरचे भाग शिकता, तसंच अंतर्गत अवयवांची माहिती असणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे!

Also Read: पक्ष्यांची नावे मराठीत – Bird Names in Marathi

अंतर्गत अवयव (Internal Body Parts) 🫀

शरीराच्या आतल्या भागात असलेले अवयव — जसे हृदय, मेंदू, फुफ्फुस — यांची मराठी नावे विज्ञान विषयासाठी आणि सामान्य ज्ञानासाठी खूप उपयोगी आहेत. बऱ्याच स्पर्धा परीक्षांमध्ये हे प्रश्न विचारले जातात.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	हृदय	Hruday	Heart / दिल
2	मेंदू	Mendu	Brain / दिमाग
3	फुफ्फुस	Phuphphus	Lung / फेफड़ा
4	यकृत	Yakrut	Liver / जिगर
5	मूत्रपिंड	Mutraapind	Kidney / गुर्दा
6	जठर	Jathar	Stomach (organ) / आमाशय
7	आतडे	Aatde	Intestine / आँत
8	प्लीहा	Pleeha	Spleen / तिल्ली
9	स्वादुपिंड	Svaadupind	Pancreas / अग्न्याशय
10	अन्ननलिका	Annanalika	Esophagus / ग्रासनली
11	श्वासनलिका	Shvaasanalika	Windpipe / श्वासनली
12	गर्भाशय	Garbhaashay	Uterus / गर्भाशय
13	पित्ताशय	Pittaashay	Gallbladder / पित्ताशय
14	मज्जारज्जू	Majjaarajju	Spinal Cord / मेरुरज्जु

शरीरातील द्रव व ऊती (Body Fluids & Tissues) 🩸

शरीर फक्त हाडे आणि अवयवांचं बनलेलं नाही — रक्त, स्नायू, त्वचा हे सुद्धा तितकेच महत्त्वाचे आहेत. मराठीत या सगळ्यांना काय म्हणतात ते बघा.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	रक्त	Rakta	Blood / खून
2	त्वचा	Tvacha	Skin / त्वचा
3	हाड	Haad	Bone / हड्डी
4	स्नायू	Snaayu	Muscle / माँसपेशी
5	शीर	Sheer	Vein / नस
6	धमनी	Dhamani	Artery / धमनी
7	लाळ	Laal	Saliva / लार
8	घाम	Ghaam	Sweat / पसीना
9	अश्रू	Ashru	Tear / आँसू
10	मज्जा	Majja	Marrow / मज्जा

जसं तुम्ही शरीराचे भाग शिकत आहात, तसंच कुटुंबातील नात्यांची नावे मराठीत जाणून घेणं सुद्धा खूप उपयोगी ठरेल.

Also Read: प्राण्यांची नावे मराठीत – Animal Names in Marathi

ज्ञानेंद्रिये व कर्मेंद्रिये (Sense Organs) 👁️

मराठी व्याकरण आणि विज्ञान दोन्हींमध्ये ज्ञानेंद्रिये आणि कर्मेंद्रिये यांचं विशेष महत्त्व आहे. मानवाला 5 ज्ञानेंद्रिये आहेत जी बाहेरच्या जगाची माहिती मेंदूला पोहोचवतात.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ	कार्य
1	डोळा	Dola	Eye / आँख	पाहणे
2	कान	Kaan	Ear / कान	ऐकणे
3	नाक	Naak	Nose / नाक	वास घेणे
4	जीभ	Jeebh	Tongue / जीभ	चव घेणे
5	त्वचा	Tvacha	Skin / त्वचा	स्पर्श जाणवणे

टीप: मराठीत “ज्ञानेंद्रिये” म्हणजे sense organs आणि “कर्मेंद्रिये” म्हणजे action organs (हात, पाय, तोंड, इ.) — हे शाळेतल्या परीक्षेत नेहमी विचारलं जातं!

शरीराच्या अवयवांबद्दल रोचक तथ्य 🤔

मानवी शरीरात 206 हाडे असतात — पण जन्माच्या वेळी लहान बाळामध्ये जवळपास 270 हाडे असतात! वाढत्या वयात काही हाडे एकमेकांत मिसळतात.
जीभ हा शरीरातला सर्वात ताकदवर स्नायू आहे — आकाराच्या मानाने जीभेची ताकद इतर कोणत्याही स्नायूपेक्षा जास्त असते.
माणसाचं नाक सुमारे 1 ट्रिलियन वेगवेगळे वास ओळखू शकतं — हे ऐकून आश्चर्य वाटतं, पण शास्त्रज्ञांनी हे सिद्ध केलं आहे!
त्वचा हा शरीरातला सर्वात मोठा अवयव आहे — एका प्रौढ माणसाच्या त्वचेचं एकूण क्षेत्रफळ सुमारे 20 चौरस फूट असतं.
मेंदू दिवसभरात सुमारे 70,000 विचार निर्माण करतो — आणि त्याला काम करण्यासाठी फक्त 20 वॅट वीज लागते, म्हणजे एका छोट्या बल्बइतकी!
डोळ्याचे स्नायू दिवसभरात सुमारे 1 लाख वेळा हलतात — हे शरीरातले सर्वात व्यस्त स्नायू आहेत.
मराठीत “हृदय” हा शब्द संस्कृतमधून आला आहे — बहुतेक अंतर्गत अवयवांची मराठी नावे संस्कृत भाषेतून आलेली आहेत, जसे यकृत, फुफ्फुस, मूत्रपिंड इत्यादी.

मराठी भाषेतील शब्दसंपत्ती वाढवायची असेल तर फुलांची नावे मराठीत आणि झाडांची नावे मराठीत सुद्धा वाचा!

Also Read: ग्रहांची नावे मराठीत – Planet Names in Marathi

निष्कर्ष (Conclusion)

या लेखात आम्ही 60+ शरीराच्या अवयवांची नावे मराठीत दिली — डोक्यापासून पायापर्यंत, बाहेरच्या अवयवांपासून अंतर्गत अवयवांपर्यंत, ज्ञानेंद्रियांपासून शरीरातील ऊतींपर्यंत. प्रत्येक नाव मराठी, Roman उच्चार, आणि हिंदी-English अर्थासह दिलं आहे. ही यादी विद्यार्थी, लहान मुलं, मराठी शिकणारे, आणि स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणारे — सगळ्यांसाठी उपयोगी ठरेल. हा लेख आवडला असेल तर बुकमार्क करा आणि तुमच्या मित्रांसोबत शेअर करा! 😊