Shapes Name in Marathi | आकारांची नावे

आपल्या आजूबाजूला जे काही दिसतं — घड्याळ, पुस्तक, चेंडू, दरवाजा — या सगळ्यांचा कोणता ना कोणता आकार (shape) असतो. मग ते गोल असो, चौकोन असो, किंवा त्रिकोण — प्रत्येक आकृतीला मराठीत एक सुंदर नाव आहे.

यहाँ हमने आकृत्यांची नावे मराठीत (Shapes Name in Marathi) की पूरी लिस्ट दी है, जिसमें 2D shapes, 3D shapes, और geometrical shapes — सब कुछ आसान भाषा में समझाया गया है। चाहे आप student हों, parent हों, या Marathi सीख रहे हों — ये list आपके बहुत काम आएगी।

इस article में आपको हर shape का मराठी नाव (Devanagari में), Roman pronunciation, और Hindi/English meaning मिलेगा। साथ ही हमने shapes को categories में बाँटा है ताकि पढ़ना और समझना आसान हो। तो चलिए, Shapes Name in Marathi and Hindi की ये complete list शुरू करते हैं!

आकृत्यांची संपूर्ण नावे — Complete Shapes Name List 📐

नीचे दी गई table में हमने 50+ shapes के मराठी नाम, pronunciation, और Hindi/English meaning दिए हैं। यह main list है — सबसे ज़्यादा काम की!

क्र.	मराठी नाव	Roman (Pronunciation)	हिंदी/English अर्थ
1	वर्तुळ	Vartul	वृत्त / Circle
2	त्रिकोण	Trikon	त्रिकोण / Triangle
3	चौकोन	Chaukon	चौकोर / Square
4	आयत	Aayat	आयत / Rectangle
5	अर्धवर्तुळ	Ardhavartul	अर्धवृत्त / Semicircle
6	लंबवर्तुळ	Lambvartul	दीर्घवृत्त / Ellipse / Oval
7	समभुज चौकोन	Samabhuj Chaukon	समचतुर्भुज / Rhombus
8	समांतरभुज चौकोन	Samantarbhuj Chaukon	समान्तर चतुर्भुज / Parallelogram
9	पंचकोन	Panchkon	पंचकोण / Pentagon
10	षटकोन	Shatkon	षट्कोण / Hexagon
11	सप्तकोन	Saptakon	सप्तकोण / Heptagon
12	अष्टकोन	Ashtakon	अष्टकोण / Octagon
13	नवकोन	Navakon	नवकोण / Nonagon
14	दशकोन	Dashakon	दशकोण / Decagon
15	गोल	Gol	गोला / Sphere
16	घन	Ghan	घन / Cube
17	घनाभ	Ghanabh	घनाभ / Cuboid
18	शंकू	Shanku	शंकु / Cone
19	दंडगोल	Dandgol	बेलन / Cylinder
20	चौकोनी पिरॅमिड	Chaukoni Pyramid	वर्ग पिरामिड / Square Pyramid
21	त्रिकोणी पिरॅमिड	Trikoni Pyramid	त्रिकोणीय पिरामिड / Triangular Pyramid (Tetrahedron)
22	चतुर्भुज	Chaturbhuj	चतुर्भुज / Quadrilateral
23	समबाहू त्रिकोण	Sambahu Trikon	समबाहु त्रिकोण / Equilateral Triangle
24	समद्विभुज त्रिकोण	Samdvibhuj Trikon	समद्विबाहु त्रिकोण / Isosceles Triangle
25	विषमभुज त्रिकोण	Vishambhuj Trikon	विषमबाहु त्रिकोण / Scalene Triangle
26	काटकोन त्रिकोण	Kaatkon Trikon	समकोण त्रिकोण / Right-Angled Triangle
27	तारा	Tara	तारा / Star
28	हृदयाकृती	Hrudayakruti	हृदय आकार / Heart Shape
29	हिऱ्याचा आकार	Hiryacha Aakaar	हीरे का आकार / Diamond Shape
30	बाणाकृती	Baanakruti	तीर का आकार / Arrow Shape
31	चंद्रकोर	Chandrakor	चंद्राकार / Crescent
32	छेदिका	Chhedika	जीवा / Chord
33	त्रिज्या	Trijya	त्रिज्या / Radius
34	व्यास	Vyas	व्यास / Diameter
35	कंस	Kans	चाप / Arc
36	रेषा	Resha	रेखा / Line
37	किरण	Kiran	किरण / Ray
38	रेषाखंड	Reshakhand	रेखाखंड / Line Segment
39	बिंदू	Bindu	बिंदु / Point
40	कोन	Kon	कोण / Angle
41	समलंब चौकोन	Samlamb Chaukon	समलम्ब चतुर्भुज / Trapezium
42	पतंगाकृती	Patangakruti	पतंग आकार / Kite Shape
43	षट्फलक	Shatphalak	षट्फलक / Hexahedron
44	अष्टफलक	Ashtaphalak	अष्टफलक / Octahedron
45	विंशतिफलक	Vimshatiphalak	विंशतिफलक / Icosahedron
46	द्वादशफलक	Dwadashphalak	द्वादशफलक / Dodecahedron
47	गोलार्ध	Golardh	गोलार्ध / Hemisphere
48	वलय	Valay	वलय / Ring / Torus
49	चौरसाकृती	Chaurasakruti	वर्गाकार / Square Shape
50	अंडाकृती	Andakruti	अंडाकार / Oval Shape
51	क्रॉसाकृती	Cross-akruti	क्रॉस / Cross Shape
52	षटकोनी प्रिझम	Shatkoni Prism	षट्कोणीय प्रिज्म / Hexagonal Prism

2D आकृत्यांची नावे (2D Shapes in Marathi) 🟦

2D shapes म्हणजे अशा आकृत्या ज्यांना फक्त लांबी आणि रुंदी असते — जाडी (depth) नसते. कागदावर काढता येणाऱ्या सगळ्या आकृत्या 2D असतात. शाळेत सर्वात आधी या shapes शिकवल्या जातात, म्हणून मुलांसाठी ही list खूप उपयोगी आहे.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	वर्तुळ	Vartul	Circle / वृत्त
2	त्रिकोण	Trikon	Triangle / त्रिकोण
3	चौकोन	Chaukon	Square / वर्ग
4	आयत	Aayat	Rectangle / आयत
5	अर्धवर्तुळ	Ardhavartul	Semicircle / अर्धवृत्त
6	लंबवर्तुळ	Lambvartul	Ellipse / Oval
7	समभुज चौकोन	Samabhuj Chaukon	Rhombus / समचतुर्भुज
8	समांतरभुज चौकोन	Samantarbhuj Chaukon	Parallelogram
9	पंचकोन	Panchkon	Pentagon / पंचभुज
10	षटकोन	Shatkon	Hexagon / षट्भुज
11	अष्टकोन	Ashtakon	Octagon / अष्टभुज
12	समलंब चौकोन	Samlamb Chaukon	Trapezium
13	पतंगाकृती	Patangakruti	Kite Shape
14	चतुर्भुज	Chaturbhuj	Quadrilateral
15	तारा	Tara	Star

3D आकृत्यांची नावे (3D Shapes in Marathi) 🧊

3D shapes म्हणजे अशा आकृत्या ज्यांना लांबी, रुंदी आणि जाडी (depth) — तिन्ही dimensions असतात. चेंडू, डबा, बर्फाचा खडा — हे सगळे 3D shapes चे examples आहेत. मराठीत या shapes ला त्रिमितीय आकृत्या म्हणतात.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	गोल	Gol	Sphere / गोला
2	घन	Ghan	Cube / घन
3	घनाभ	Ghanabh	Cuboid / घनाभ
4	शंकू	Shanku	Cone / शंकु
5	दंडगोल	Dandgol	Cylinder / बेलन
6	चौकोनी पिरॅमिड	Chaukoni Pyramid	Square Pyramid
7	त्रिकोणी पिरॅमिड	Trikoni Pyramid	Triangular Pyramid
8	गोलार्ध	Golardh	Hemisphere / गोलार्ध
9	वलय	Valay	Torus / वलय
10	अष्टफलक	Ashtaphalak	Octahedron
11	द्वादशफलक	Dwadashphalak	Dodecahedron
12	विंशतिफलक	Vimshatiphalak	Icosahedron
13	षट्फलक	Shatphalak	Hexahedron
14	षटकोनी प्रिझम	Shatkoni Prism	Hexagonal Prism

त्रिकोणाचे प्रकार मराठीत (Types of Triangles) 🔺

गणितामध्ये त्रिकोण हा सगळ्यात basic आणि important shape आहे. पण तुम्हाला माहीत आहे का — त्रिकोणाचे अनेक प्रकार असतात? बाजूंच्या लांबीनुसार आणि कोनांनुसार त्रिकोणाचे वेगवेगळे types पडतात. चला बघूया मराठी नावांसह!

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	समबाहू त्रिकोण	Sambahu Trikon	Equilateral Triangle (तिन्ही बाजू समान)
2	समद्विभुज त्रिकोण	Samdvibhuj Trikon	Isosceles Triangle (दोन बाजू समान)
3	विषमभुज त्रिकोण	Vishambhuj Trikon	Scalene Triangle (कोणतीही बाजू समान नाही)
4	काटकोन त्रिकोण	Kaatkon Trikon	Right-Angled Triangle (एक कोन 90°)
5	लघुकोन त्रिकोण	Laghukon Trikon	Acute Triangle (सगळे कोन 90° पेक्षा कमी)
6	विशालकोन त्रिकोण	Vishalkon Trikon	Obtuse Triangle (एक कोन 90° पेक्षा जास्त)

चौकोनाचे प्रकार मराठीत (Types of Quadrilaterals) ⬛

चौकोन म्हणजे चार बाजू असलेली आकृती. पण सगळे चौकोन सारखे नसतात — काही square असतात, काही rectangle, तर काही अजून वेगळे. गणिताच्या परीक्षेत हे प्रकार नेहमी विचारले जातात, म्हणून नीट लक्षात ठेवा!

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	चौकोन	Chaukon	Square / वर्ग
2	आयत	Aayat	Rectangle / आयत
3	समभुज चौकोन	Samabhuj Chaukon	Rhombus / समचतुर्भुज
4	समांतरभुज चौकोन	Samantarbhuj Chaukon	Parallelogram
5	समलंब चौकोन	Samlamb Chaukon	Trapezium / समलम्ब
6	पतंगाकृती	Patangakruti	Kite / पतंग आकार
7	चतुर्भुज	Chaturbhuj	General Quadrilateral

बहुभुज आकृत्या मराठीत (Polygon Shapes) 🔶

बहुभुज (Polygon) म्हणजे अशी आकृती ज्याला अनेक बाजू आणि कोन असतात. जसजसे बाजूंची संख्या वाढत जाते, तसतशी आकृती गोलाकार दिसू लागते. पंचकोनापासून दशकोनापर्यंत — या सगळ्यांची मराठी नावे जाणून घ्या.

क्र.	मराठी नाव	Roman	बाजू	अर्थ
1	त्रिकोण	Trikon	3	Triangle
2	चौकोन	Chaukon	4	Quadrilateral
3	पंचकोन	Panchkon	5	Pentagon
4	षटकोन	Shatkon	6	Hexagon
5	सप्तकोन	Saptakon	7	Heptagon
6	अष्टकोन	Ashtakon	8	Octagon
7	नवकोन	Navakon	9	Nonagon
8	दशकोन	Dashakon	10	Decagon
9	एकादशकोन	Ekadashkon	11	Hendecagon
10	द्वादशकोन	Dwadashkon	12	Dodecagon

वर्तुळाशी संबंधित संज्ञा मराठीत (Circle-Related Terms) ⭕

वर्तुळ (Circle) ही सगळ्यात सोपी आणि सुंदर आकृती मानली जाते. पण वर्तुळाशी संबंधित अनेक गणितीय संज्ञा (terms) असतात — त्रिज्या, व्यास, कंस, जीवा — या सगळ्यांची मराठी नावे जाणून घेणं गणितासाठी खूप गरजेचं आहे. जे विद्यार्थी संख्यांची नावे मराठीत शिकत आहेत, त्यांनी या terms पण लक्षात ठेवाव्यात.

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	वर्तुळ	Vartul	Circle / वृत्त
2	त्रिज्या	Trijya	Radius / त्रिज्या
3	व्यास	Vyas	Diameter / व्यास
4	केंद्र	Kendra	Centre / केंद्र
5	परिघ	Parigha	Circumference / परिधि
6	कंस	Kans	Arc / चाप
7	छेदिका	Chhedika	Chord / जीवा
8	स्पर्शिका	Sparshika	Tangent / स्पर्शरेखा
9	छेदरेषा	Chhedresha	Secant / छेदक रेखा
10	वृत्तखंड	Vruttkhand	Segment / वृत्तखंड
11	वृत्तकाट	Vruttkat	Sector / वृत्तकाट

रोजच्या आयुष्यातील आकार (Everyday Shapes Around Us) 🏠

मुलांना shapes शिकवताना सगळ्यात चांगला उपाय म्हणजे — आजूबाजूच्या वस्तूंचे उदाहरण देणे! कोणती वस्तू कोणत्या आकाराची आहे हे जाणून घेतलं तर shapes कायमचे लक्षात राहतात. शिक्षक आणि पालक यांच्यासाठी ही list खूप उपयोगी आहे.

क्र.	वस्तू (Object)	मराठी आकार	English Shape
1	घड्याळ	वर्तुळ	Circle
2	पुस्तक	आयत	Rectangle
3	चेंडू	गोल	Sphere
4	डबा / खोका	घनाभ	Cuboid
5	पिझ्झाचा तुकडा	त्रिकोण	Triangle
6	फरशी / टाइल	चौकोन	Square
7	आईस्क्रीम कोन	शंकू	Cone
8	पाईप / बांगडी	दंडगोल / वर्तुळ	Cylinder / Circle
9	फुटबॉल	गोल	Sphere
10	पतंग	पतंगाकृती	Kite
11	खिडकी	आयत / चौकोन	Rectangle / Square
12	पिरॅमिड (इजिप्त)	पिरॅमिड	Pyramid
13	टरबूज कापलेले	अर्धवर्तुळ	Semicircle
14	रुबिक्स क्यूब	घन	Cube

मूलभूत भौमितिक संज्ञा मराठीत (Basic Geometry Terms) 📏

Shapes समजून घेण्यासाठी काही basic geometry terms माहीत असणं खूप गरजेचं आहे. बिंदू, रेषा, कोन — हे सगळे shapes चा पाया आहेत. जसं रंगांची नावे मराठीत शिकणं सोपं असतं, तसंच या terms शिकणंही सोपं आहे!

क्र.	मराठी नाव	Roman	अर्थ
1	बिंदू	Bindu	Point / बिंदु
2	रेषा	Resha	Line / रेखा
3	किरण	Kiran	Ray / किरण
4	रेषाखंड	Reshakhand	Line Segment / रेखाखंड
5	कोन	Kon	Angle / कोण
6	काटकोन	Kaatkon	Right Angle / समकोण (90°)
7	लघुकोन	Laghukon	Acute Angle / न्यूनकोण
8	विशालकोन	Vishalkon	Obtuse Angle / अधिककोण
9	ऋजुकोन	Rujukon	Straight Angle / ऋजुकोण (180°)
10	पूर्णकोन	Purnakon	Complete Angle / पूर्णकोण (360°)
11	समांतर रेषा	Samantar Resha	Parallel Lines / समांतर रेखाएँ
12	लंब रेषा	Lamb Resha	Perpendicular Line / लम्ब रेखा

आकृत्यांबद्दल रोचक तथ्य (Interesting Facts About Shapes) 🤩

वर्तुळाला कोणताही कोन नाही — Circle ही एकमेव अशी 2D shape आहे ज्याला एकही corner किंवा edge नाही. म्हणूनच चाकं गोल असतात!
मधमाश्यांचं पोळं षटकोनी (Hexagonal) असतं — निसर्गात षटकोन ही सर्वात efficient shape मानली जाते. मधमाश्या या आकाराचा वापर करून minimum wax मध्ये maximum मध जमा करतात.
त्रिकोण ही सर्वात मजबूत shape आहे — Engineering आणि construction मध्ये triangle सगळ्यात जास्त वापरला जातो कारण तो दाबाखाली shape बदलत नाही. पूल, छप्पर, टॉवर — सगळीकडे त्रिकोण दिसतो.
Stop sign हा अष्टकोन (Octagon) असतो — जगभरात traffic चा Stop sign 8 बाजूंचा असतो. हे international standard आहे, जेणेकरून दूरवरूनही ओळखता यावं.
इजिप्तच्या पिरॅमिड्स Square Pyramid shape चे आहेत — त्यांचा तळ चौकोनी (square) आणि बाजू त्रिकोणी (triangular) आहेत. हजारो वर्षांपूर्वी बांधलेले हे 3D shape चे सर्वात मोठे उदाहरण आहे.
फुटबॉल हा perfect sphere नसतो — फुटबॉल खरं तर पंचकोन (pentagon) आणि षटकोन (hexagon) या 2D shapes जोडून बनवलेला असतो. त्याला Truncated Icosahedron म्हणतात!
Möbius Strip ला फक्त एकच बाजू असते — हा एक अजब आकार आहे ज्याला गणितात एकच surface आणि एकच edge असतो. कागदाची पट्टी एकदा फिरवून चिकटवली तर Möbius Strip बनतो!

Conclusion ✅

या article मध्ये आपण 50+ आकृत्यांची नावे मराठीत शिकलो — 2D shapes, 3D shapes, त्रिकोणाचे प्रकार, चौकोनाचे प्रकार, बहुभुज, वर्तुळाच्या संज्ञा, आणि रोजच्या आयुष्यातील shapes. ही list विद्यार्थी, शिक्षक, पालक, आणि मराठी शिकणाऱ्या प्रत्येकासाठी उपयोगी आहे.

हा article तुम्हाला आवडला असेल तर bookmark करा आणि मित्रांसोबत share करा! अजून मराठी शब्द शिकायचे असतील तर फळांची नावे मराठीत, पक्ष्यांची नावे मराठीत, आणि प्राण्यांची नावे मराठीत या lists पण नक्की वाचा! 🙏