आजच्या डिजिटल युगात संगणक (Computer) आपल्या रोजच्या आयुष्याचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे. शाळेतल्या मुलांपासून ते ऑफिसमध्ये काम करणाऱ्या प्रत्येकाला कॉम्प्युटरचा वापर करावा लागतो. पण तुम्हाला माहीत आहे का की कॉम्प्युटरच्या प्रत्येक भागाला मराठीत काय म्हणतात?
या लेखात आम्ही संगणक भागांची नावे मराठीत (Computer Parts Name in Marathi) एका सोप्या आणि सविस्तर यादीद्वारे दिली आहेत. यात तुम्हाला प्रत्येक भागाचे मराठी नाव, इंग्रजी नाव आणि हिंदी अर्थ — सगळं एकाच ठिकाणी मिळेल.
हा लेख खासकरून विद्यार्थ्यांसाठी, स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्यांसाठी, शिक्षकांसाठी आणि मराठी शिकणाऱ्या प्रत्येकासाठी उपयुक्त आहे. Computer bhaganche nave Marathi मध्ये जाणून घ्यायचे असतील तर हा लेख शेवटपर्यंत नक्की वाचा. तुम्हाला hardware, software, input-output devices — सगळ्यांची नावे इथे भेटतील!
संगणक भागांची संपूर्ण यादी — Main List 📋
खाली दिलेल्या टेबलमध्ये संगणकाच्या सर्व प्रमुख भागांची नावे मराठी, इंग्रजी आणि हिंदी अर्थासह दिली आहेत. ही यादी शक्य तितकी संपूर्ण ठेवण्याचा प्रयत्न केला आहे — म्हणजे तुम्हाला दुसरीकडे शोधायची गरजच पडणार नाही.
| क्र. | मराठी नाव | Roman (Pronunciation) | English / हिंदी अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | संगणक | Sanganak | Computer / कंप्यूटर |
| 2 | दर्शिका (मॉनिटर) | Darshika (Monitor) | Monitor / मॉनिटर |
| 3 | कळफलक | Kalaphalak | Keyboard / कीबोर्ड |
| 4 | मूषक (माउस) | Mushak (Maus) | Mouse / माउस |
| 5 | मध्यवर्ती प्रक्रिया एकक | Madhyavarti Prakriya Ekak | CPU / सी.पी.यू. |
| 6 | मुख्य फलक (मदरबोर्ड) | Mukhya Phalak | Motherboard / मदरबोर्ड |
| 7 | कठीण चकती (हार्ड डिस्क) | Kathin Chakti | Hard Disk / हार्ड डिस्क |
| 8 | स्मृती (मेमरी) | Smruti | Memory (RAM) / मेमोरी |
| 9 | विद्युत पुरवठा एकक | Vidyut Puravtha Ekak | Power Supply Unit (PSU) |
| 10 | ध्वनिक्षेपक | Dhvanikshepak | Speaker / स्पीकर |
| 11 | मुद्रक (प्रिंटर) | Mudrak (Printer) | Printer / प्रिंटर |
| 12 | चित्रवीक्षक (स्कॅनर) | Chitravikshak (Scanner) | Scanner / स्कैनर |
| 13 | वेबकॅमेरा | Webcamera | Webcam / वेबकैम |
| 14 | सूक्ष्मध्वनिग्राहक | Sukshmadhvanigrahi | Microphone / माइक्रोफोन |
| 15 | चित्रफलक (ग्राफिक्स कार्ड) | Chitraphalak | Graphics Card / ग्राफिक्स कार्ड |
| 16 | ध्वनिफलक | Dhvaniphalak | Sound Card / साउंड कार्ड |
| 17 | जालफलक (नेटवर्क कार्ड) | Jaalphalak | Network Card / नेटवर्क कार्ड |
| 18 | यू.एस.बी. द्वार | U.S.B. Dwar | USB Port / यू.एस.बी. पोर्ट |
| 19 | सुसंबद्ध चकती (सी.डी.) | Susambaddh Chakti | CD / सी.डी. |
| 20 | डी.व्ही.डी. चालक | D.V.D. Chalak | DVD Drive / डी.वी.डी. ड्राइव |
| 21 | पंखा (कूलिंग फॅन) | Pankha | Cooling Fan / कूलिंग फैन |
| 22 | केबल (तारा) | Tara (Cable) | Cable / केबल |
| 23 | प्रक्रियक (प्रोसेसर) | Prakriyak | Processor / प्रोसेसर |
| 24 | यू.पी.एस. | U.P.S. | UPS (Uninterruptible Power Supply) |
| 25 | टचपॅड | Touchpad | Touchpad / टचपैड |
| 26 | पटकथिका (पेन ड्राइव्ह) | Patkathika (Pen Drive) | Pen Drive / पेन ड्राइव |
| 27 | बाह्य कठीण चकती | Bahya Kathin Chakti | External Hard Disk |
| 28 | प्रकाशीय चकती चालक | Prakashiya Chakti Chalak | Optical Disc Drive |
| 29 | आनंददंड (जॉयस्टिक) | Anandadand (Joystick) | Joystick / जॉयस्टिक |
| 30 | प्रचालन प्रणाली | Prachalan Pranali | Operating System / ऑपरेटिंग सिस्टम |
| 31 | संगणक पेटी (कॅबिनेट) | Sanganak Peti | Computer Cabinet / कैबिनेट |
| 32 | माउसपॅड | Mousepad | Mousepad / माउसपैड |
| 33 | कर्णवेष्टन (हेडफोन) | Karnaveshtan | Headphone / हेडफोन |
| 34 | रॅम (यादृच्छिक स्मृती) | RAM (Yadruchik Smruti) | RAM (Random Access Memory) |
| 35 | रॉम (केवळ-वाचन स्मृती) | ROM (Kevalvachan Smruti) | ROM (Read Only Memory) |
| 36 | वायफाय अनुकूलक | Wi-Fi Anukulak | Wi-Fi Adapter / वाई-फाई अडैप्टर |
| 37 | ब्लूटूथ अनुकूलक | Bluetooth Anukulak | Bluetooth Adapter |
| 38 | शक्ती तार (पॉवर केबल) | Shakti Tar | Power Cable / पावर केबल |
| 39 | प्रक्षेपक (प्रोजेक्टर) | Prakshepak | Projector / प्रोजेक्टर |
| 40 | संगणक चिप | Sanganak Chip | Computer Chip / चिप |
| 41 | बॅटरी | Battery | Battery / बैटरी |
| 42 | एसएसडी (घनस्थिती चालक) | SSD (Ghanasthiti Chalak) | SSD (Solid State Drive) |
| 43 | एचडीएमआय द्वार | HDMI Dwar | HDMI Port / एचडीएमआई पोर्ट |
| 44 | इथरनेट द्वार | Ethernet Dwar | Ethernet Port |
| 45 | द्विदर्शक (डुअल मॉनिटर) | Dwidarsak | Dual Monitor |
| 46 | स्मार्ट पेन | Smart Pen | Stylus / Smart Pen |
| 47 | बारकोड वाचक | Barcode Vachak | Barcode Reader |
| 48 | गतिजनित्र (डायनमो) | Gatijanitra | Dynamo / SMPS |
| 49 | टॅब्लेट | Tablet | Tablet / टैबलेट |
| 50 | लॅपटॉप | Laptop | Laptop / लैपटॉप |
Also Read: शरीराच्या अवयवांची नावे मराठीत
इनपुट उपकरणांची नावे (Input Devices) ⌨️
इनपुट उपकरणे म्हणजे ती साधने ज्यांद्वारे आपण संगणकाला माहिती किंवा सूचना देतो. उदाहरणार्थ, कळफलक (Keyboard) वापरून आपण अक्षरे टाइप करतो, तर मूषक (Mouse) वापरून स्क्रीनवर क्लिक करतो. चला बघूया कोणकोणती इनपुट उपकरणे असतात:
| क्र. | मराठी नाव | Roman | English / हिंदी अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | कळफलक | Kalaphalak | Keyboard / कीबोर्ड |
| 2 | मूषक (माउस) | Mushak | Mouse / माउस |
| 3 | सूक्ष्मध्वनिग्राहक | Sukshmadhvanigrahi | Microphone / माइक्रोफोन |
| 4 | वेबकॅमेरा | Webcamera | Webcam / वेबकैम |
| 5 | चित्रवीक्षक (स्कॅनर) | Chitravikshak | Scanner / स्कैनर |
| 6 | आनंददंड (जॉयस्टिक) | Anandadand | Joystick / जॉयस्टिक |
| 7 | टचपॅड | Touchpad | Touchpad / टचपैड |
| 8 | बारकोड वाचक | Barcode Vachak | Barcode Reader |
| 9 | प्रकाश पेन (लाइट पेन) | Prakash Pen | Light Pen / लाइट पेन |
| 10 | स्मार्ट पेन (स्टायलस) | Smart Pen | Stylus / स्टायलस |
| 11 | टचस्क्रीन | Touchscreen | Touchscreen / टचस्क्रीन |
| 12 | ट्रॅकबॉल | Trackball | Trackball / ट्रैकबॉल |
टीप: कळफलक आणि मूषक ही सर्वात जास्त वापरली जाणारी इनपुट उपकरणे आहेत. तुम्ही जर संख्यांची नावे मराठीत शिकत असाल तर कीबोर्डवरील नंबर पॅडचीही ओळख होणे गरजेचे आहे!
आउटपुट उपकरणांची नावे (Output Devices) 🖨️
आउटपुट उपकरणे म्हणजे ती साधने जी संगणकाने प्रक्रिया केलेली माहिती आपल्याला दाखवतात किंवा ऐकवतात. मॉनिटरवर चित्र दिसतं, स्पीकरमधून आवाज येतो — ही सगळी आउटपुट उपकरणे आहेत.
| क्र. | मराठी नाव | Roman | English / हिंदी अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | दर्शिका (मॉनिटर) | Darshika | Monitor / मॉनिटर |
| 2 | मुद्रक (प्रिंटर) | Mudrak | Printer / प्रिंटर |
| 3 | ध्वनिक्षेपक (स्पीकर) | Dhvanikshepak | Speaker / स्पीकर |
| 4 | कर्णवेष्टन (हेडफोन) | Karnaveshtan | Headphone / हेडफोन |
| 5 | प्रक्षेपक (प्रोजेक्टर) | Prakshepak | Projector / प्रोजेक्टर |
| 6 | आभासी वास्तव चष्मा | Aabhasi Vastav Chashma | VR Headset / वी.आर. हेडसेट |
| 7 | त्रिमिती मुद्रक | Trimiti Mudrak | 3D Printer / 3डी प्रिंटर |
| 8 | चित्रमुद्रक (प्लॉटर) | Chitramudrak | Plotter / प्लॉटर |
Also Read: रंगांची नावे मराठीत जाणून घ्या
हार्डवेअर भागांची नावे (Hardware Parts) 🔩
हार्डवेअर म्हणजे संगणकाचे ते भाग ज्यांना आपण प्रत्यक्ष स्पर्श करू शकतो — हातात धरू शकतो. CPU, मदरबोर्ड, RAM, हार्ड डिस्क — हे सगळे हार्डवेअर भाग आहेत. हे भाग म्हणजे संगणकाचं शरीरच आहे असं म्हणता येईल.
| क्र. | मराठी नाव | Roman | English / हिंदी अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | मुख्य फलक (मदरबोर्ड) | Mukhya Phalak | Motherboard / मदरबोर्ड |
| 2 | मध्यवर्ती प्रक्रिया एकक | Madhyavarti Prakriya Ekak | CPU / सी.पी.यू. |
| 3 | यादृच्छिक स्मृती (रॅम) | Yadruchik Smruti | RAM / रैम |
| 4 | केवळ-वाचन स्मृती (रॉम) | Kevalvachan Smruti | ROM / रॉम |
| 5 | कठीण चकती | Kathin Chakti | Hard Disk / हार्ड डिस्क |
| 6 | घनस्थिती चालक (एसएसडी) | Ghanasthiti Chalak | SSD / एसएसडी |
| 7 | चित्रफलक | Chitraphalak | Graphics Card / ग्राफिक्स कार्ड |
| 8 | ध्वनिफलक | Dhvaniphalak | Sound Card / साउंड कार्ड |
| 9 | विद्युत पुरवठा एकक | Vidyut Puravtha Ekak | Power Supply (SMPS/PSU) |
| 10 | शीतलन पंखा | Shitalan Pankha | Cooling Fan / कूलिंग फैन |
| 11 | ऊष्मा विसारक (हीटसिंक) | Ushma Visarak | Heatsink / हीटसिंक |
| 12 | विस्तारक फट (एक्सपान्शन स्लॉट) | Vistarak Phat | Expansion Slot |
| 13 | सीमॉस बॅटरी | CMOS Battery | CMOS Battery |
| 14 | डेटा तार (केबल) | Data Tar | Data Cable / डेटा केबल |
कसं आहे ना — जसे आपल्या शरीराचे अवयव वेगवेगळं काम करतात, तसंच संगणकाचे हार्डवेअर भागही आपापलं काम करतात!
सॉफ्टवेअर संबंधित शब्द (Software Related Words) 💻
सॉफ्टवेअर म्हणजे संगणकावर चालणारे प्रोग्राम — ज्यांना आपण बघू शकतो, वापरू शकतो, पण हातात धरू शकत नाही. ऑपरेटिंग सिस्टम, ब्राउझर, अँटिव्हायरस — हे सगळे सॉफ्टवेअरचे प्रकार आहेत. मराठीत यांना काय म्हणतात ते बघूया:
| क्र. | मराठी नाव | Roman | English / हिंदी अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | प्रचालन प्रणाली | Prachalan Pranali | Operating System / ऑपरेटिंग सिस्टम |
| 2 | संचिका (फाइल) | Sanchika | File / फ़ाइल |
| 3 | विषाणूनाशक | Vishanunashak | Antivirus / एंटीवायरस |
| 4 | शोधक (ब्राउझर) | Shodhak | Browser / ब्राउज़र |
| 5 | उपयोजन (ॲप) | Upayojan | Application / एप्लिकेशन |
| 6 | संगणकीय भाषा | Sangankiya Bhasha | Programming Language |
| 7 | चलनपत्रिका (स्प्रेडशीट) | Chalanpatrika | Spreadsheet / स्प्रेडशीट |
| 8 | शब्दसंस्कारक | Shabdsanskaarak | Word Processor / वर्ड प्रोसेसर |
| 9 | आज्ञावली (प्रोग्राम) | Adnyavali | Program / प्रोग्राम |
| 10 | माहितीकोश (डेटाबेस) | Mahitikosh | Database / डेटाबेस |
| 11 | अग्निभिंत (फायरवॉल) | Agnibhint | Firewall / फायरवॉल |
| 12 | चालक (ड्रायव्हर) | Chalak | Driver / ड्राइवर |
Also Read: आकारांची नावे मराठीत
संगणक जोडणी व द्वारे (Ports & Connectivity) 🔌
संगणकाला वेगवेगळ्या उपकरणांशी जोडण्यासाठी अनेक प्रकारची द्वारे (Ports) असतात. USB, HDMI, Ethernet — ही नावे तर तुम्ही ऐकली असतीलच. पण मराठीत यांना काय म्हणतात हे बऱ्याच जणांना माहीत नसतं:
| क्र. | मराठी नाव | Roman | English / हिंदी अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | यू.एस.बी. द्वार | USB Dwar | USB Port |
| 2 | एचडीएमआय द्वार | HDMI Dwar | HDMI Port |
| 3 | इथरनेट द्वार | Ethernet Dwar | Ethernet Port / LAN Port |
| 4 | ध्वनी द्वार (ऑडिओ जॅक) | Dhvani Dwar | Audio Jack |
| 5 | व्हीजीए द्वार | VGA Dwar | VGA Port |
| 6 | वायफाय | Wi-Fi | Wi-Fi / वाई-फाई |
| 7 | ब्लूटूथ | Bluetooth | Bluetooth / ब्लूटूथ |
| 8 | स्मृतिपत्रिका फट (मेमरी कार्ड स्लॉट) | Smrutipatrika Phat | Memory Card Slot |
| 9 | टाइप-सी द्वार | Type-C Dwar | USB Type-C Port |
| 10 | शृंखला द्वार (सिरिअल पोर्ट) | Shrunkhala Dwar | Serial Port |
संगणक संबंधित सामान्य शब्द (Common Computer Words) 📝
कॉम्प्युटरशी निगडित काही शब्द रोजच्या वापरात खूप येतात — जसे डाउनलोड, अपलोड, पासवर्ड, फोल्डर वगैरे. हे शब्द इंग्रजीत सगळे बोलतात, पण मराठीत यांचे अधिकृत शब्द आहेत. ग्रहांच्या नावांप्रमाणेच या शब्दांना मराठी पर्याय माहीत असणे विद्यार्थ्यांसाठी फायदेशीर आहे:
| क्र. | मराठी नाव | Roman | English / हिंदी अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | संकेतशब्द | Sanketashabd | Password / पासवर्ड |
| 2 | अधिभारण (डाउनलोड) | Adhibharan | Download / डाउनलोड |
| 3 | उपभारण (अपलोड) | Upabharan | Upload / अपलोड |
| 4 | संकेतस्थळ | Sanketsthal | Website / वेबसाइट |
| 5 | विद्युत पत्र (ई-मेल) | Vidyut Patra | E-mail / ई-मेल |
| 6 | आंतरजाल | Antarjaal | Internet / इंटरनेट |
| 7 | दुवा (लिंक) | Duva | Link / लिंक |
| 8 | स्क्रीन (पडदा) | Padda | Screen / स्क्रीन |
| 9 | संचिकापत्र (फोल्डर) | Sanchikapatra | Folder / फोल्डर |
| 10 | टंकलेखन (टायपिंग) | Tankalekhan | Typing / टायपिंग |
| 11 | मुद्रण (प्रिंटिंग) | Mudran | Printing / प्रिंटिंग |
| 12 | चित्रपटल (वॉलपेपर) | Chitrapattal | Wallpaper / वॉलपेपर |
| 13 | कर्सर (निर्देशक) | Nirdeshak | Cursor / कर्सर |
| 14 | सूचक (आयकॉन) | Suchak | Icon / आइकन |
Also Read: वृक्षांची नावे मराठीत
स्टोरेज उपकरणांची नावे (Storage Devices) 💾
संगणकावरील डेटा साठवण्यासाठी वेगवेगळ्या प्रकारची साठवण उपकरणे वापरली जातात. पूर्वी फ्लॉपी डिस्क वापरत, आज पेन ड्राइव्ह आणि क्लाउड स्टोरेज वापरतात. काळानुरूप बदल झाले, पण मराठी नावे जाणून घेणं अजूनही तितकंच महत्त्वाचं आहे:
| क्र. | मराठी नाव | Roman | English / हिंदी अर्थ |
|---|---|---|---|
| 1 | कठीण चकती | Kathin Chakti | Hard Disk Drive (HDD) |
| 2 | घनस्थिती चालक | Ghanasthiti Chalak | SSD (Solid State Drive) |
| 3 | पटकथिका (पेन ड्राइव्ह) | Patkathika | Pen Drive / USB Drive |
| 4 | स्मृतिपत्रिका | Smrutipatrika | Memory Card / SD Card |
| 5 | सुसंबद्ध चकती (सी.डी.) | Susambaddh Chakti | CD (Compact Disc) |
| 6 | डी.व्ही.डी. | DVD | DVD |
| 7 | लवचिक चकती (फ्लॉपी) | Lavchik Chakti | Floppy Disk / फ्लॉपी |
| 8 | बाह्य कठीण चकती | Bahya Kathin Chakti | External Hard Disk |
| 9 | मेघ साठवण (क्लाउड स्टोरेज) | Megh Sathavan | Cloud Storage / क्लाउड |
| 10 | ब्लू-रे चकती | Blu-Ray Chakti | Blu-Ray Disc |
संगणक भागांबद्दल रोचक तथ्य 🤔
-
पहिला संगणक ENIAC हा एका मोठ्या खोलीइतका होता आणि त्याचे वजन सुमारे 27 टन होते! आज तुमच्या हातातला मोबाइलही त्यापेक्षा कितीतरी पटीने शक्तिशाली आहे.
-
“माउस” ला मूषक म्हणतात कारण पूर्वीच्या माउसला तारेसह (tail) बघितलं की ते खरोखरच उंदरासारखं दिसायचं!
-
QWERTY कीबोर्ड ची रचना मुद्दाम अशी केली गेली की जास्त वापरली जाणारी अक्षरे एकमेकांपासून दूर राहतील — जेणेकरून जुन्या टाइपरायटरमध्ये अडकणं कमी व्हावं.
-
पहिला 1 GB हार्ड ड्राइव्ह 1980 मध्ये बनवला गेला, त्याचे वजन 250 किलो होते आणि किंमत सुमारे $40,000 होती. आज 1 TB पेन ड्राइव्ह तुमच्या खिशात मावतो!
-
RAM (यादृच्छिक स्मृती) म्हणजे संगणकाची “तात्पुरती स्मृती” — संगणक बंद केला की RAM मधील सर्व माहिती नष्ट होते. म्हणूनच महत्त्वाच्या फाइल्स हार्ड डिस्कवर सेव्ह कराव्या लागतात.
-
जगातील पहिला कॉम्प्युटर व्हायरस “Creeper” 1971 मध्ये तयार झाला होता. तो स्क्रीनवर फक्त “I’m the Creeper, catch me if you can!” हा संदेश दाखवायचा.
-
भारतात बनवलेला पहिला सुपर कंप्यूटर “PARAM 8000” 1991 मध्ये C-DAC, पुणे येथे विकसित करण्यात आला. मराठी भूमीचा अभिमान!
Also Read: कुटुंबातील नात्यांची नावे मराठीत
निष्कर्ष (Conclusion) ✅
या लेखात आम्ही संगणक भागांची नावे मराठीत — input devices, output devices, hardware, software, ports, storage आणि सामान्य संगणकीय शब्द — सर्वांची एका सोप्या यादीद्वारे माहिती दिली. विद्यार्थ्यांसाठी, शिक्षकांसाठी आणि मराठी शिकणाऱ्या प्रत्येकासाठी ही यादी उपयुक्त ठरेल.
हा लेख आवडला असेल तर नक्की bookmark करा आणि मित्र-मैत्रिणींना शेअर करा. अशाच प्रकारच्या फळांची नावे मराठीत किंवा पक्ष्यांची नावे मराठीत अशा आणखी यादी वाचायच्या असतील तर आमचे इतर लेख नक्की बघा!